Jak nie spawać?

Wspominaliśmy już jak powinno przebiegać profesjonalne spawanie. Jednak aby najlepiej poznać wszystkie techniki, nie wystarczy wiedza zaczerpnięta z Internetu. Osoby zajmujące się spawaniem na co dzień, mają za sobą długie i niełatwe szkolenie, które dało im specjalne uprawnienia. Do tego należy dołożyć wieloletnie doświadczenie nabyte w pracy – dopiero wówczas możemy mówić o porządnym spawaniu. Ale jesteśmy tylko ludźmi i błędy zdarzają się nawet najlepszym. Zapraszamy do zapoznania z podstawowymi uchybieniami w sztuce spawalniczej.

W spawalnictwie rozróżniamy dwa podstawowe rodzaje wad:

  • wady zewnętrze
  • wady wewnętrzne

Każdy błąd wynika z wadliwego wykonania połączenia, co może być tragiczne w skutkach. Aby więc uniknąć wypadków spowodowanych przez pęknięcia powierzchni, od spawaczy wymaga się maksymalnej precyzji. Szczegółowa klasyfikacja wad znajduje się w polskiej normie PN-75/M-69703, regulującej wszystkie możliwe uchybienia. Najłatwiejsze do wykrycia są wady zewnętrzne – wprawione oko specjalisty zdiagnozuje je już przy pobieżnych oględzinach. Najczęściej zdarzają się następujące uchybienia:

Pęknięcia. Powstają na skutek nadmiernych naprężeń lub zbyt szybkiego chłodzenia spoin przy spawaniu gazowym i elektrycznym, zwłaszcza podczas spawania twardych stali. Powstałe w ten sposób pęknięcia mogą mieć kształt podłużny, poprzeczny lub promieniowy (zależnie od miejsca powstania wady). Sposobem na wyeliminowanie wady jest wycięcie jej i ponowne zespawanie. Jest to stosunkowo niegroźne uszkodzenie. Ryzyko powstaje wówczas, gdy powstaje mikropęknięcie lub pęknięcie zewnętrzne, międzykrystaliczne. Są one niezwykle trudne do wykrycia, nawet przy­rządami laboratoryjnymi. Pęknięcia są jedynym rodzajem wady, który możemy zaliczyć zarówno do wad ze­wnętrznych, jak i wewnętrznych.

Brak przetopu. W przypadku spawania elektrycznego, powstaje wskutek niezachowania odpowiedniego odstępu między brzegami metalu, niezukosowania blach (o grubości ponad 4 mm), zbyt szybkiego ruchu palnika, zastosowania palnika o niskiej wydajności oraz niestapiania dolnych brzegów blach. Z kolei przy spawaniu elektrycznym, wada ta powstaje dodatkowo z powodu zbyt szybkiego posuwu elektrody, małego natężenia prądu i stosowania zbyt grubych elek­trod. Jednak w obu tych przypadkach, brak przetopu od strony grani prowadzi do zmniejszenia spoiny i osłabia wytrzymałość tworzonego złącza. Pomiędzy spoiną a spa­wanym metalem tworzy się ostra granica, która łatwo pęka nawet przy małym kącie zgięcia.

Nadmierny przetop. Jest przeciwieństwem braku przetopu. Przy spawaniu gazowym tworzy się wskutek zbyt dużego odstępu między krawędziami metalu, powolnego spawania oraz stosowania zbyt mocnego palnika. Z kolei przy spawaniu elektrycznym, powstaje w wyniku zastosowania nadmiernego odstępu między brzegami metalu, niepozostawienia progu w blachach ukosowanych, zbyt dużego natężenia prądu oraz powolnego i błędnego prowadzenia elektrody. Nadmierny przetop znacznie osłabia złącze spawane, przeszkadza w montażu z innymi elemen­tami, wyniku czego wymaga natychmiastowego usunięcia, co generuje kolejne koszty.

Nadmierny nadlew spoiny. Powstaje przy znacznym wzniesieniu spoi­ny ponad powierzchnię łączonych części. Pomiędzy metalem a spoiną powstają karby bardzo podatne na pęknięcia. Tworzą się też znaczne naprężenia i zwiększa się zużycie materiałów spawalniczych.

Wklęsłość spoiny. Powstaje w wyniku niewypełnienia rowka spoi­wem. Taka spoina jest dosyć słaba, ma mniejszy przekrój niż materiał spawany. Wadę te usuwamy nakładając kolejną warstwę o odpowiedniej grubości.

Podtopienie brzegów. Podczas spawania gazowego powsta­je w wyniku zachowania nieodpowiedniego kąta prowadzenia palnika oraz użycia zbyt silnego płomienia. W wyniku tego stopiony metal jest wydmuchi­wany i tworzy między spoiną a materiałem głębokie bruzdy. Z kolei w spawaniu elektrycznym podtopienie powstaje na skutek stosowania zbyt dużego natężenia prądu, złego prowadzenia elektrody oraz niecentrycznie otulonej  elektrody.

Kratery. Tworzą się wskutek złego wykończenia spoin. Miejsca zakończenia spoin mają znaczne wgłębienia i nie ma w nich spoiwa. Wadę tą eliminujemy poprzez robienie przy zakończeniach spoin krótkich przerw w celu przyspieszenia skrzepnięcia metalu.

Jak widać, spawalnictwo to trudna technika. Nie zalecamy jej stosowania osobom, niemającym dostatecznej wiedzy w tej dziedzinie. Nieodpowiednie obchodzenie się ze spawarką może prowadzić nie tylko do szkód w łączonym materiale, ale wpłynąć na pogorszenie stanu zdrowia.