Lutowanie miękkie i twarde – kiedy stosować?

Lutowanie jest najpopularniejszą metodą łączenia metali. Lutowanie nazywamy metodę spajania metali za pomocą wprowadzenia między łączone powierzchnie innego roztopionego metalu lub czynnika łączącego, zwanego spoiwem. W trakcie lutowania części łączone nagrzewają się, ale nie topią w miejscu łączenia. Połączenie trwałe uzyskuje się dzięki przyczepności lutu do materiałów łączonych, dlatego też warunkiem otrzymania prawidłowego połączenia jest staranne oczyszczenie powierzchni lutowanej (mechanicznie i chemicznie).

Lutowanie jest jednym z najbardziej znanych sposobów łączenia metali i stopów o różnych właściwościach. Lutowanie jest jedyną metodą, która zapewnia połączenia właściwej jakości. Największe zastosowanie znajduje się w przemyśle elektrotechnicznym, elektronicznym i telekomunikacyjnym do łączenia przewodów elektrycznych. Jest stosowane podczas prac blacharskich, szczególnie do lutowania blach ocynkowanych (produkcja rynien). Oprócz tego lutowanie stosuje się w blacharstwie samochodowym np. przy wypełnianiu wgłębień, wykonywaniu i naprawie chłodnic samochodowych, łączeniu uzwojeń silników elektrycznych, a także w naprawach pękniętych odlewów. Połączenia lutowane dobrze przewodzą prąd i dlatego wykorzystywane są zamiast spawania w przypadkach, gdy spoiny nie muszą przenosić dużych obciążeń, ale powinny zapewnić dobre przewodzenie prądu. Rozróżniamy lutowanie: lutami miękkimi i twardymi.

Lutowanie miękkie – jest to łączenie metali za pomocą spoin miękkich, czyli takich jak: cyna, cyna z ołowiem bizmutem i innymi domieszkami. Luty miękkie mają temperaturę topnienia poniżej 300 stopni Celsjusza i są wykonywane w postaci prętów, płytek, drutu, proszków i past. Lutowanie miękkie stosuje się wtedy, gdy nie zależy nam na dużej wytrzymałości połączenia, czyli do lutowania wyrobów blaszanych, części osprzętu różnych aparatów i przyrządów, przewodów elektrycznych itp.

Lutowanie twarde – odbywa się za pomocą lutów twardych o temperaturze topliwości powyżej 500 stopni Celsjusza. Daje ono połączenie nie tylko szczelne, ale również o dużej wytrzymałości na rozciąganie i na uderzenia. Luty twarde są produkowane w postaci blaszek, taśm, prętów, drutu, wiórów lub granulek. Materiałami stosowanymi na te luty są: miedź, stopy miedzi z cynkiem i stopy srebrne. Proces lutowania twardego przeprowadzany jest za pomocą palnika gazowego – na gaz miejski lub propan-butan – albo w piecach elektrycznych, czy w kąpielach solnych.

Połączenia lutowane sprawdza się pod względem równomierności rozłożenia lutu i estetyki wykonania. Do kontroli szczelności połączenia wykonuje się próbę wodną, wówczas łatwo zauważyć ewentualne przecieki przez spoinę. Dobrą metodą sprawdzenia szczelności jest również pokrycie jednej strony lutowanego spoiny warstwą kredy i wlanie od drugiej strony nafty. Jeżeli połączenie jest szczelne, to nie pojawią się na warstwie kredy tłuste plamy.